( 28 ) و ( 29 ) و ( 30 ) . در كتاب‌شناسى مندرج در مقالهء دكتر ناصر پاكدامن ، از اين سه كتاب نامى برده نشده ولى در جاى ديگرى از همان مقاله ( پاورقى صفحهء 329 ، جلد بيستم فرهنگ ايران زمين ) ، چاپ كتاب بداية الحساب به صورت سنگى در تهران در 1291 ه . ق . تأييد شده است . ( 31 ) . ابو نصر هروى ، قاسم بن يوسف ، ارشاد الزّراعه ، به اهتمام محمد مشيرى ، تهران ، اميركبير ، 1356 ، پيشگفتار . ( 32 ) . شايان ذكر است كه « خاندان نجم الدّوله ، مجموعهء كتاب‌ها و نوشته‌هاى وى را به كتابخانهء مجلس شوراى ملّى اهدا كردند و ضمنا شرح احوال و آثار او را كه به وسيلهء ابو الحسن خان فروغى در ذى الحجّهء 1326 ه . ق . نگاشته شده بود ، به اختصار بر لوحه‌اى به خطّ خوش‌نويساندند و به همان كتابخانه اهدا كردند . » ( فرهنگ ايران زمين ، پيشين ، ص 346 ، پاورقى ) ( 33 ) . ترجمهء حال غفران‌مآب مرحوم نجم الدّوله ، پيشين . ( 34 ) . المآثر و الآثار ، پيشين ، ص 95 ( منقول از فرهنگ ايران زمين ، پيشين ، ص 347 ) ( 35 ) . نخستين سفر نجم الدّوله به خوزستان در سال 1299 ه . ق به فرمان ناصر الدّين شاه قاجار - در اجراى دستورالعمل چهارده اصلى صادره از طرف وى - براى بازديد از سدّ قديمى اهواز ، برآورد هزينه تجديد بنا و بررسى آثار و توالى مترتب براحياى آن صورت گرفته است . ( براى آگاهى بيشتر - محمد دبيرسياقى ، سفرنامهء خوزستان ، 1341 ، مقدمه ) ( 36 ) . اين كتاب كه حاوى چندين شرح حال مفصّل از عبد الغفّار خان نجم الدّوله و نيز متون سه اثر وى : رسالهء تطبيقيه ، رسالهء تشخيص نفوس دار الخلافه و سفرنامهء حج است ، با تحشيه و تعليقات مصحّح همين كتاب ، به مناسبت يكصدمين سال درگذشت نامبرده ، به همّت پژوهشگاه علوم انسانى و مطالعات فرهنگى در زمستان 1384 خورشيدى منتشر شد . ( 37 ) . در انتهاى آخرين برگ نسخهء خطّى سفرنامهء دوم نجم الدّوله به خوزستان ( متعلّق به كتابخانهء مركزى و مركز اسناد دانشگاه تهران ) كه تصوير آن در صفحهء 52 كتاب حاضر مندرج است ، مشخّصات كاتب نسخهء مزبور به شرح زير آمده است : « . . . فارغ شد از تسويد اين كتابچه كه در دستگاه جناب نظام السّلطنه بود در كمال تعجيل و شتاب و انا الاحقر محمد على متخلّص به نهانى پسر حاجى احمد خان سرتيپ در بندر بوشهر ، ولادت حقير در دار السّلام بغداد ، 22 رجب سنهء 1288 [ ه . ق ] » مشخصات يادشده با مشخصات محمد على خان سديد السّلطنهء كبابى مطابقت دارد . منتها در چندين جاى نسخهء خطى مزبور اغلاط فاحش املائى مشاهده مىشود ( از آن جمله است كلمهء « مساعده » كه به صورت « مصاعده » نوشته شده و كلمهء « امسال » ( به معناى سال جارى ) كه به شكل « امثال » نوشته شده كه ارتكاب آنها از ناحيهء شخص فاضلى مثل سديد السّلطنه بعيد به نظر مىرسد .